TAYTOTHTA - Τρίτη, 21 Απριλίου 2026 |  

Μ.Η.Τ. 232309



26820 89250
topfonip@otenet.gr

Καθημερινή Ανεξάρτητη
Εφημερίδα της Πρέβεζας

04-03-2021 11:12:28

ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΣΤΟ ‘ΚΑΣΤΡΟ ΤΗΣ ΔΕΣΠΩΣ’ / Γράφει ο Μιχάλης Λουκάς

Το κάστρο αυτό βρίσκεται σε ύψωμα – φυσικό οχυρό κοντά στο χωριό Ριζά της Πρέβεζας. Το έλεγαν  και «Θωμόκαστρο» από το όνομα του ιδρυτή του κάστρου Θωμά Α’ (1296-1318), δεσπότη της Ηπείρου και επομένως ο πιθανός χρόνος κατασκευής του είναι αρχές του 14ου αιώνα. Έκτοτε το κάστρο άλλαξε πολλά χέρια. Την περίοδο, μεταξύ 1359 και 1400, όταν το κάστρο ήταν υπό αλβανική κατοχή, καθώς ο Αλβανός πολέμαρχος Πέτρος Λιόσα είχε αναγνωρισθεί ως «Δεσπότης» της περιοχής, το κάστρο άλλαξε όνομα και έγινε «Ρηνιάσα». Τελικά, οι Τούρκοι το εκπόρθησαν το 1452. Επί τουρκοκρατίας διατηρήθηκε ο συνδεδεμένος με το κάστρο οικισμός, αλλά προοδευτικά υποβαθμίστηκε.          

       Η ΔΕΣΠΩ ΣΕΧΟΥ ΜΠΟΤΣΗ καταγόταν από σουλιώτικη οικογένεια. Ήταν αδελφή του αρχηγού της φάρας των Σεχαίων και σύζυγος του σουλιώτη οπλαρχηγού Γιωργάκη Μπότση, που μαζί με τους γυιούς του σκοτώθηκαν πολεμώντας στο Σούλι. Μετά την συμφωνία με τον Αλή πασά, μια μικρή ομάδα από 78 Σουλιώτες (23 οικογένειες) κατέφυγε στον οικισμό Ρηνιάσα (ανάμεσα στην Πάργα και στην Πρέβεζα). Μαζί τους και η Δέσπω, ως αρχηγός οικογενείας ελλείψει ανδρών, με τις κόρες, τις νύφες και τα εγγόνια της, συνολικά 11 άτομα. Τα άτομα αυτά ήταν: Δέσπω σύζυγος Γιωργάκη Μπότση, Τάσω κόρη της Δέσπως, Νάστος γυιός της Τάσως, Μάρω κόρη της Τάσως, Δέσπω δεύτερη κόρη της Τάσως, Κίτσα δεύτερη κόρη της Δέσπως, Νικολός γυιός της Κίτσας, Σόφω νύφη της Δέσπως, Κίτσος γυιός της Σόφως, Πανάγιω δεύτερη κόρη της Δέσπως και Κατέρω κόρη της Πανάγιως.

       Μετά την μάχη του Ζαλόγγου (16-18 Δεκεμβρίου 1803), ο Αλή πασάς έστειλε 500  Τουρκαλβανούς, που επιτέθηκαν αιφνιδίως στην Ρηνιάσα σφάζοντας τους κατοίκους του χωριού και τους Σουλιώτες που είχαν καταφύγει εκεί. Η Δέσπω με τις κόρες, τις νύφες και τα εγγόνια της, όλοι ζωσμένοι με πυρομαχικά και με τα όπλα στο χέρι, κλείστηκαν στο κάστρο της Ρηνιάσας, γνωστό και ως «Πύργος του Δημουλά» και έκτοτε ως «Κάστρο της Δέσπως». Έκλεισαν γερά την σιδηρόπορτα του πύργου και πιάσανε από ψηλά τα ανοίγματα, μετατρέποντας τα παράθυρα του πύργου σε πολεμίστρες.  Οι Τουρκαλβανοί προσπάθησαν να παραβιάσουν την εξώπορτα, ενώ τα γυναικόπαιδα από πάνω τούς έριχναν με τα όπλα τους. Όμως, ένα άνοιγμα στον μαντρότοιχο τους επέτρεψε να μπουν στο κάστρο. Εκτιμώντας την κατάσταση η Δέσπω και γνωρίζοντας ότι ελάχιστα βόλια τούς απέμειναν, κάλεσε,  σύμφωνα με την παράδοση, τις κόρες, τις νύφες και τα εγγόνια της:                                                                      

«Τι προτιμάτε παιδιά μου, τον θάνατο ή τη σκλαβιά;»                                           Της καρδιάς κτυπιές βροντάνε μεσ’ στα στήθια τους γοργά . . .                         «Το θάνατο, το θάνατο και όχι σκλαβιά».                                                               

       Η Δέσπω έβαλε φωτιά στο μπαρούτι του κάστρου. Ήταν 25 Δεκεμβρίου 1803.          Την καταφρόνηση του θανάτου και τον ηρωισμό της Δέσπως αποθανάτισε το πασίγνωστο δημοτικό τργούδι «Της Δέσπως», που το διαπερνά η ιδέα της Ελευθερίας. Για την Δέσπω,  ο θάνατος είναι προτιμότερος από την ατίμωση και την σκλαβιά. Η Δέσπω δεν ήταν μια οποιαδήποτε γυναίκα. Ήταν Σουλιώτισσα.

ΤΗΣ ΔΕΣΠΩΣ                                                                                                                       Αχός βαρύς ακούγεται, πολλά τουφέκια πέφτουν.                                                       Μήνα σε γάμο ρίχνονται, μήνα σε χαροκόπι;                                                            — Ουδέ σε γάμο ρίχνονται ουδέ σε χαροκόπι.                                                                   Η Δέσπω κάνει πόλεμο με νύφες και μ’ αγγόνια.                                              Αρβανιτιά την πλάκωσε στου Δημουλά τον Πύργο:                                                         Γιώργαινα, ρίξε τ’ άρματα, δεν είναι εδώ το Σούλι.                                                                   Εδώ είσαι σκλάβα του πασά, σκλάβα των Αρβανίτων».                                                        Το Σούλι κι αν προσκύνησε, κι αν τούρκεψεν η Κιάφα,                                                  η Δέσπω αφέντες Λιάπηδες δεν έκαμε, δεν κάνει!                                                    Δαυλί στο χέριν άρπαξε, κόρες και νύφες κράζει:                                                                     Σκλάβες Τούρκων μη ζήσομε! παιδιά, μαζί μ’ ελάτε!                                                     Και τα φυσέκια ανάψανε, κι όλοι φωτιά γενήκαν!

       Το ολοκαύτωμα στο κάστρο της Δέσπως, εκφράζει με τον δικό του ανεπανάληπτο τρόπο ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης στο ποίημα «Ο ΓΩΓΟΣ». Ιδού ένα απόσπασμα:                                                                             «Εδώθε φεύγει ο λογισμός με φρίκη, με τρομάρα,                                                                       κι εβρίσκει άλλα χαλάσματα στου Δημουλά τον Πύργο . . .                                                  Μια φούχτα πέτρες καταγής! . . . Γονάτισε διαβάτη,                                                            εμπρός σ’ αυτό το κόνισμα και ρίξ’ ένα τρισάγιο!                                                                   Παρ’ ένα φύλλο απ’ τον κισσό που το ‘χει αγκαλιασμένο                                                        και κρέμασέ το φυλαχτό στον κόρφο του παιδιού σου.                                                                Θα του στοιχειώσει την καρδιά, να γένει ανδρειωμένο.                                                  Κοίταξε! . . . ακόμ’ αχνίζουνε, ζεστά, φωτοκαμένα,                                                                   τα φοβερά του απάσβεστα, λες και η ψυχή της Δέσπως                                                    έμειν’ εκεί και τα κρατεί να πολεμήσει ακόμα.                                                                        Στην έρμη τη Νικόπολη ρυάζονται νυχτοπούλια,                                                                            κι εδώ φωλιάζουν αϊτοί . . . Γονάτισε διαβάτη!







ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ περισσότερα



ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ