Τι σημαίνει αυτό το όνομα και για ποιον λόγο δόθηκε στους εκ της Ηπείρου προερχομένους Ιωνοπελασγούς φιλοσόφους και θεμελιωτές της ιατρικής, πρώτους μετά των Πελασγών κατοίκους του Ελλαδικού χώρου;

Ίων (προφορά Γιουν) τουρκική γλώσσα Γιουνάν-Yunan (Ίωνας-Έλληνας) και Γιουνανιστάν-Yunanistan (Ιώνων χώρα-Ελλάδα), εβρ. Yavan, αιγυπτ. Jwn(n), αρχ. περσ. Yauna, αραβ. Jannan.

Η προφορά του-ι στη λέξη αποδίδεται με τον φθόγγο -j (γιοτ) της αρχαιότατης ελληνικής γλώσσας, της φοινικικής (j / γιοντ/ χέρι), της λατινικής κά.

Το-j στην ελληνική αποσιωπήθηκε νωρίς, όπως και το δίγαμμα F(βαυ).

Η προφορά του-ω ως μακρόχρονου είναι πολύ κλειστή και τείνει να είναι-ου(u).[1] 

Οι Ίωνες ή Ιάονες (ποιητικός εκτενέστερος τύπος του Ίων) και ΙάFονες (Γιάβονες), όπως αναφέρονται με την παρουσία και του δίγαμμα F(βαυ) στη λέξη, κατά Πανταζίδη και Hofmann, υπήρξαν λάτρεις του θεραπευτή και ιατρού θεού, ιάιου και ιήιου Απόλλωνα Παιώνα.
Το όνομα προέρχεται από το αποθετικό ρήμα ιάομαι-ιώμαι/ιατρεύω, θεραπεύω, σώζω, με παρακείμενο ίαμαι. Θέμα -ια (για) και -ιη (-γιεε) και ρίζα κοινή με το ίαση και το ρήμα γιετόι-jetoj/ζω, υπάρχω και το ουσιαστικό jetë, a/βίος, ζωή της αρβανίτικης-πελασγικής γλώσσας (βλ. και ιητήρ (γιέτερ και γιάτερ)/ιατρός, γιατρός). Συγγενικό ή παράγωγο του ιαίνω με την ίδια σημασία. Συντασσόμενο με αιτιατική ιάομαι-ιώμαι τινά/θεραπεύω (επί νόσων υπό ιατρών) και μεταφορικά λυτρώνω, σώζω (επί άλλων παθημάτων, όπως αδικία, κακό κλπ).

Η προστακτική Ενεστώτα του ιάομαι είναι ιάου (γιάου) /θεράπευσε, ίασε, χάρισε υγεία και ζωή, λύτρωσε, σώσε και του συνηρημένου τύπου ιώμαι η προστ. είναι ιώ (γιου), ενώ στον παρακείμενο ίασο (γίασο-γιάσο).

Αξίζει να σημειωθεί ότι η κραυγή-επωδός των αρβανίτικων μοιρολογιών της περιοχής Φαναρίου Πρέβεζας είναι γιάου και γιάβου (ιάου και ιάFου) και δεν είναι παρά η προστατική του ρήματος ιάομαι-ιώμαι ως κραυγή θλίψης προς τον ιατρό θεό των Ιωνοπελασγών προγόνων τους και επίκλησης προς θεραπεία της νόσου αλλά και του θανάτου.
Οι Ίωνες, θεραπεία, ίαση και υγεία αιτούμενοι και λαμβάνοντες παρά των δύο ιατρών θεών τους, Απόλλωνα και Παιώνα, κατέχοντες και οι ίδιοι την ιατρική και δωρίζοντες δι’ αυτής ζωή και υγεία, έδωσαν ή έλαβαν αυτό το όνομα, τιμώντας τον ιατρό Απόλλωνα Παιώνα και την τέχνη τους.

Πράγματι, οι  Ίωνες υπήρξαν πιστοί ακόλουθοι και λάτρεις του ιατρού Απόλλωνα Παιώνα [2] και διά της κραυγής «ιή Παιών-γιε Παγιουν» προσεφώνουν και επικαλούντο τον ιήιο και ιάιο ιητήρα[3] και λυτρωτή τους. Ως γνωστόν δε, υπήρξαν επίσης και οι ίδιοι γιατροί-φιλόσοφοι και θεμελίωσαν την επιστήμη της ιατρικής, απαλλάσσοντας τον άνθρωπο από τις δεισιδαιμονίες και τις προλήψεις και μελετώντας με επιστημονική σοβαρότητα το ανθρώπινο σώμα και τις νόσους. Απόδειξη οι ονομαστές Σχολές Ιατρικής στις περιοχές και πόλεις της Μ. Ασίας, όπου διαβίωναν Ίωνες, όπως στην  Έφεσο, Μαγνησία, Κνίδο, Σμύρνη, Σάμο κ.ά., καθώς και η καταγωγή των διασημότερων ιατρών της αρχαιότητας από αυτές τις περιοχές. Άλλωστε τους θεούς τους φαντάστηκαν οι άνθρωποι κατ’ εικόνα και ομοίωση δική τους και ο Όμηρος μάς το επιβεβαίωσε και με τον ανθρωπομορφισμό στο έργο του.
Οι Ίωνες συνήθιζαν να απευθύνουν λιτές και επικλήσεις προς τον Απόλλωνα Παιώνα με τις κραυγές ιή, ιά και ιαί (γιεε, για, γιάι),(Hofmann), οι οποίες παραπέμπουν στα θέματα των ρημάτων της αρχαίας ελληνικής ιάομαι, ιαίνω και της αρβανίτικης jetoj/ζω, υπάρχω, προκειμένου να τους χαρίσει τη θεραπεία από ασθένειες και λοιμούς, ή να τον ευχαριστήσουν, όταν τους θεράπευε. Οι κραυγές αυτές άλλοτε ήταν χαράς, θριάμβου και ενθουσιασμού, όταν ελάμβαναν την ίαση-υγεία και ζωή, και άλλοτε θλίψης, όταν την είχαν απωλέσει, όπως στα φαναριώτικα μοιρολόγια, ή ελπίδας, όταν τη ζητούσαν. Η επίκληση δε σε περίοδο λοιμού προς τον Απόλλωνα ήταν «ιή Παιών», εξ ου και το όνομα Ιηπαιήων, ως ιατρού θεού, στον Ύμνο του Απόλλωνα.

Το δε προσωνύμιο του Απόλλωνα, Παιών και Παιήων, προέρχεται από τον ομηρικό θεό θεραπευτή, τον οποίο επίσης τιμούσαν πρώτοι οι Πελασγοί και οι Ίωνες και ζητούσαν τη βοήθειά του. Είναι ο γνωστός από την Ιλιάδα θεραπευτής των άλλων θεών και πελασγικός θεός, του οποίου το όνομα διαβάστηκε σε πινακίδες της Κνωσσού στην Κρήτη, το διοικητικό κέντρο των Πελασγών (θρησκευτικό ήταν η Δωδώνη της Ηπείρου).
Ο Παιών ή Παιήων αρχικά ήταν διαφορετικός από τον Απόλλωνα, ο οποίος (Απόλλων) στον Όμηρο δεν μνημονεύεται ως γιατρός. Αργότερα, ωστόσο, ταυτίστηκε μαζί του από τους Ίωνες και έγινε προσωνύμιο (Απόλλων Παιών), ενώ τα ονόματά τους ακουγόταν στις επικλήσεις και τις λιτές των Ιώνων για θεραπεία και προστασία από λοιμούς.

Ο Παιών ή Παιήων στους παρακάτω στίχους της Ιλιάδας διατάσσεται από τον Δία να θεραπεύσει τον Άρη από το τραύμα του. (Ομ. Ιλιάδα, Ι 898-900)
«Ως φάτο, και Παιήον’ ανώγειν ιήσασθαι.
Τω δ’ επί Παιήων οδυνήφατα φάρμακα πάσσων
ηκέσατ’ ου μεν γαρ τι καταθνητός γ’ ετέτυκτο»
(Έτσι μίλησε και τον Παιήονα πρόσταξε (ο Δίας) να τον γιατρέψει (τον Άρη).
Ο Παιήονας τότε, πασπαλίζοντας πάνω του βοτάνια που σταματούν τον πόνο,
τον γιάτρεψε, γιατί δεν είχε γεννηθεί θνητός. Μετάφραση Ό. Κομνηνού-Κακριδή).

Η ετυμολογία στην αρβανίτικη-πελασγική γλώσσα[4]
Ας εξετάσουμε ποια η σχέση των ονομάτων Ίων ( ΙάFων) και Παιών με τη γλώσσα των Αρβανιτών προγόνων μας.

Α. Ίων (Γιουν): Εκ του ρήματος ιάομαι-ιώμαι, Ίων/ο κατέχων την ίαση, ήτοι την  τέχνη της ιατρικής, ο θεραπείαν, υγείαν και ζωήν δωρίζων, ο αιτούμενος και λαμβάνων αυτήν.

Β. ΙάFων (Για-βουν): Πρώτο συνθετικό η δεύτερη εκ των κραυγών των Ιώνων-ιά (για)/ ίαση, θεραπεία, υγεία, ζωή. Κατά Μπαμπινιώτη το υγιής su-g^wiy-es, σύνθετη λέξη εκ του ευ/καλώς και g^wiye/ ζωή, βίος. Πρβ. και gesund/υγιής, Cesundheit/υγεία, γερμ. γλ.

Δεύτερο συνθετικό το ρήμα της αρβανίτικης vë/β’/βάζω, θέτω, τοποθετώ, ως και δίδω, δωρίζω και ο ίδιος τύπος και στην προστακτική. Η μετοχή είναι vënë (β’ν’). Για-Fënë, (ja-vënë) ίαση-θεραπεία, υγεία, ζωή βάζων, θέτων, δίδων, δωρίζων και στην επίκληση vë/ βάλε, θέσε, δώσε, δώρισε.

Β. Παιών:

Πρώτο συνθετικό πα (pa) /είδε,[5] αλλά και με τη σημασία είχε (κατείχε) και έλαβε, (πρβ. έκφραση pashim uratën/να έχουμε, λάβουμε την ευχή), γ εν. πρόσωπο αορίστου του ρήμ. shoh (σhοχ) /βλέπω, της αρβανίτικης (κοινή ινδοευρ. ρίζα, βλ. see (αγγλ.), sehen (γερμ.) και ελλην. όπωπα, παρακ. του ορώ).

Δεύτερο συνθετικό ίων (γιουν-ιώμαι, ίαση, υγεία, ζωή)

Όθεν ο κατέχων την ίαση-θεραπεία, υγεία και ζωή δίδων, δωρίζων ως θεός και λαμβάνων ως θνητός.

Παρατηρούμε ότι η ετυμολογία του ονόματος Ίων καταδεικνύει αποτέλεσμα αρμονικής σύνθεσης λημμάτων της πελασγικής γλώσσας με αυτά της ιωνικής διαλέκτου, όπως συνέβη και με τους θεούς τους, Απόλλωνα και Παιώνα, αλλά και τα δύο πρωτοελληνικά φύλα…

(Σ.τ.σ.: Θα τολμήσω τη σύνδεση του ονόματος Ίων (Γιουν) με την προσφώνηση των Αρβανιτών του Φαναρίου της Πρέβεζας και της Ηπείρου γενικότερα και Νότιας Αλβανίας  τσιουν, ι (çun, i) /παιδί, αγόρι, νέος, υγιής και τσιούν, α (çun, a) /κορίτσι, νέα και υγιής με τη μετατροπή του φθόγγου j (γι) σε ç (τσι) (τσιτακισμός). Η προσφώνηση αυτή στην περιοχή του Φαναρίου δεν περιοριζόταν στους νέους αλλά απευθυνόταν σε όλα τα πρόσωπα, εκτός των μεγάλης ηλικίας, οι οποίοι προσεφωνούντο με το ζότις/ κύριος, αφέντης, οικοδεσπότης, θεός (Ζότι Κρίστι) και ζόνια /κυρία, αφέντρα, οικοδέσποινα, θεά (Ζόνια Μαρία) (βλ. πότις και πότνια με την ίδια σημασία στην ομηρική γλώσσα). Και το γεγονός ότι στις άλλες περιοχές του Ελλαδικού χώρου, στις οποίες διαβιώνουν Αρβανίτες, η λέξη αυτή έχει διαφορετική σημασία (ανδρικό μόριο), με οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πιθανόν να καταδεικνύει καταγωγή και να τεκμηριώνει την παρουσία των Ιώνων στην Ήπειρο)….

[1] «(…)Εν δε τη Θεσσαλία και ίσως και εν Μακεδονία, το ω εξεφωνείτο πολύ κλειστόν, ώστε κατήντα εις τον φθόγγον u.(…) Ομοίως κλειστήν του ω προφοράν παρά τοις αρχαίοις Λάκωσιν ελέγχει η σημερινή χρήσις των Τσακώνων, εκφωνούντων ο μεν, όπου το πάλαι ήτο βραχύ φωνήεν ο, τόπο, κορφά, βροντά κλπ, ου δε, όπου το πάλαι ήτο ω, γέρου, χεούνα, χούρα κλπ (…)». (Χατζιδάκις) Στους γνώστες δε της αρβανίτικης αυτό είναι γνωστό, καθώς η γλώσσα αυτή μας δίδει την προφορά της αρχαίας ελληνικής και τα γράμματα τα οποία αποσιωπήθηκαν νωρίς.

[2] Παιάν (αFων)-άνος και ιων. Παιήων, -ονος και αττικ. Παιών, -ώνος, ο ιατρός των θεών, επίθετο του Απόλλωνος ως ιατρού, ιατρός (ιητήρ), σωτήρ, λυτρωτής. Άσμα θριάμβου μετά νίκην, χορικόν άσμα, ωδή, (άσμα αρχόμενον διά του ιή παιήων), παιανίζω, παιωνίζω, άδω τον παιάνα, ή επινίκιον ύμνον. Ίσως όνομα του πατρώου (προστάτου) θεού των Παιώνων (πρβ. ΙάFονες, οι Ίωνες οι τιμώντες τον ιήειον Απόλλωνα (Παίων: παιάων=Ίων. ΙάFων). (Hoffmann) Ο παιάνας αρχικά ήταν σύντομη ευχή στην αρχή μίας σπουδαίας πράξεως, εκφωνούμενη με κάποια μελωδία, κατόπιν δε έγινε ψαλμός, ύμνος, δοξολογία ψαλλόμενη μετά το τέλος επιτυχημένης επιχείρησης ή μετά από απαλλαγή από κάποιον κίνδυνο. Τέτοιος ήταν ο ύμνος των Αχαιών που εψάλη μετά από την απαλλαγή από τον λοιμό  του Απόλλωνα στο ελληνικό στρατόπεδο (Α 473) και επινίκιος ύμνος μετά τον φόνο του Έκτορα (Χ 391). (Πανταζίδης)Ταυτόχρονα δε στον Όμηρο παρουσιάζεται ως η προσωποποιημένη έννοια της θεραπείας και λύτρωσης με τον Παιώνα ή Παιήονα ως γιατρό-ιητήρα και θεραπευτή των θεών.  

[3] Η λέξη ιητήρ/ιατρός-γιατρός καταγράφηκε πριν από 3300 χρόνια  σε πήλινες πινακίδες της μυκηναϊκής γραφής  με τη συλλαβική μορφή i-ja-te (ι-για-τε). Η λέξη επιβεβαιώνει τη ρίζα -ια (για), και ιη (γιεε), θέμα του ιάομαι και του γιετόι και την προέλευση των επιθέτων του Απόλλωνα ιήιος και ιάιος.

[4] Η αρβανίτικη δεν είναι διάλεκτος. Δεν είναι μία πτωχή λεξιλογικά και ασήμαντη γλώσσα. Είναι η επιστήμη της γλωσσολογίας, της Ιστορίας και Προϊστορίας όχι μόνο των Πελασγών προγόνων μας αλλά και όλων των λαών της γης. Και όσο κι αν ακούγεται αυτό υπερβολικό, αρκεί να σκύψουμε σε κάθε της λέξη, για να μας ανοίξει τους ορίζοντές μας σε όλα τα επίπεδα και να μας καταπλήξει.

Απαραίτητη προϋπόθεση να γνωρίζουμε άριστα την αρβανίτικη και την αρχαία ελληνική και την προφορά της, η οποία και επιβεβαιώνεται και από την αρβανίτικη.  

[5] Η εκδοχή ότι το όνομα Παιών, Παιήων και παιάν πιθανόν να προέρχονται από τη ρίζα -πα του ρήματος παύω και η σύνδεση των λέξεων με το ρήμα παύω με τη σημασία ο καταπαύων, ο κατευνάζων, δεν μπορεί να υποστηριχθεί με τη δοθείσα σημασία του Ίων στην παρούσα μελέτη. Προσκρούει δε στο ότι η ρίζα του παύω είναι παυ- (pau), (βλ.pause, αγγλική γλώσσα και Pause/παύση, γερμ. γλώσσα) και ακόμη και αν αναχθεί η προέλευσή του στο ρήμα παίω/χτυπώ, πλήττω (αρχ. σημασία του παύω) το θέμα και του παίω είναι παF-παυ και όχι -πα.