Έφυγε από τη ζωή η σπουδαία και διακεκριμένη βυζαντινολόγος και πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και πρώτη γυναίκα πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926 από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης, Μικρασιάτης έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας. Έφτασαν στην Αθήνα, στη συνοικία του Βύρωνα, με τα πρώτα τους παιδιά ως πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία μετά τη «Μεγάλη Καταστροφή».

Σε ηλικία 6 ετών, εκφωνεί τους πρώτους της πολιτικούς λόγους στη γειτονιά της, διαβάζοντας μια εφημερίδα ανάποδα υπέρ του Βενιζέλου.

Εντάσσεται στην Αντίσταση σε ηλικία 14 ετών, το 1942, στη συνοικία της στον Βύρωνα, όπου είναι υπεύθυνη για τη μεταφορά μηνυμάτων. Ολοκλήρωσε τις δευτεροβάθμιες σπουδές της στο 4ο Γυμνάσιο Αθηνών και στη συνέχεια σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας).

Αμέσως μετά τον πόλεμο, η τότε βασίλισσα Φρειδερίκη επιθυμεί να προσλάβει την καλύτερη φοιτήτρια της φιλολογίας. Παραβλέποντας τις πολιτικές απόψεις της Ελένης Αρβελέρ, την προσλαμβάνει ως γραμματέα του ιδρύματος που δημιούργησε για τα σπίτια των άπορων παιδιών. Παράλληλα, η Ελένη Αρβελέρ εργάζεται σκληρά για τη διεξαγωγή ερευνών για τη Μικρά Ασία και την Καππαδοκία. Θα δώσει στην οικογένειά της όλα όσα κέρδισε, και για τις έρευνές της στη Μικρά Ασία (1949-1953).

Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της στην Écoledes Hautes Études, όπου ανακηρύχθηκε Διδάκτωρ Ιστορίας (1960). Το 1956 γνωρίζει τον Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), που ήταν αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας και ο οποίος καταγόταν από μεγαλοαστική οικογένεια του Παρισιού, τον οποίο παντρεύτηκε το 1957. Με τον Ζακ Αρβελέρ απέκτησε μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν.

Δύο χρόνια μετά την άφιξή της στο Παρίσι, διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (Γαλλία) (CNRS) και το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη. Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres, με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, που εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις της Γαλλίας (Byzance et la mer, Παρίσι: Presses universitaires de France).

Εξελέγη καθηγήτρια βυζαντινής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967. Διετέλεσε διευθύντρια του τμήματος Ιστορίας και πρόεδρος της επιτροπής έρευνας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (1969-1970), προσκεκλημένη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ (1973-1974), αντιπρόεδρος (1970-1973) και στη συνέχεια η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I Panthéon-Sorbonne (1976-1981, επίτιμη πρόεδρος από το 1981).

Διορίστηκε η πρώτη γυναίκα πρύτανης της Ακαδημίας και καγκελάριος των Πανεπιστημίων του Παρισιού (1982-1989). Στη συνέχεια, διορίστηκε πρόεδρος του Κέντρου Ζορζ Πομπιντού (1989-1991), του οποίου ήταν αντιπρόεδρος από το 1976 έως το 1989.

Διετέλεσε, επίσης, πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης (Γαλλία), αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Danielle Mitterrand, εμπειρογνώμονας στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες στην UNESCO, πρόεδρος και στη συνέχεια επίτιμη πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης, επίτιμη πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Βυζαντινών Σπουδών (από το 1975), γενική γραμματέας της Διεθνούς Επιτροπής Ιστορικών Επιστημών (1980-1990), πρόεδρος και στη συνέχεια επίτιμη πρόεδρος της Παγκόσμιας Κίνησης Επιστημονικής Ευθύνης (MURS), πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου (Ελλάδα) (1999-2012), πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών (1993-2022) και του Διεθνούς Ιδρύματος Dmitri Shostakovich.

Ήταν αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Βρετανικής Ακαδημίας, της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου, της Ακαδημίας Επιστημών του Βερολίνου και της Βουλγαρίας. Ήταν και επίτιμη διδάκτωρ πλήθους πανεπιστημίων (Λονδίνο, Χάρβαρντ, Βελιγράδι, Νέα Υόρκη, Νιου Μπράνσγουικ, Λίμα, Χάιφα, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αμερικανικό Πανεπιστήμιο Παρισιού, Φριμπούργκ, Θεσσαλονίκη και Κρήτη.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρει για την απώλεια της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ:

«Η πατρίδα και η παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα αποχαιρετούν με συγκίνηση την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. Την κοσμοπολίτισσα της σκέψης και του πολιτισμού με την ελληνική καρδιά. Ενώ προσωπικά χάνω μία ξεχωριστή φίλη και πολύτιμη σύμβουλο. Εκείνη που με δίδαξε τη σημασία του έργου και του αποτελέσματος. Ώστε «το “αν” να γίνεται “να”», όπως μου έλεγε η ίδια.

Το κορίτσι που ξεκίνησε απ’ τις προσφυγικές γειτονιές της Αθήνας για να γίνει η πρώτη γυναίκα πρύτανης της Σορβόννης, ταξίδεψε σε μία πραγματικά πλούσια ζωή. Γεμάτη επιστημονικές επιτυχίες, ανθρώπινες συγκινήσεις και τιμητικές διακρίσεις. Και έφυγε όπως ακριβώς το ευχόταν: «Το μόνο που θέλω είναι πεθάνω όρθια και ορθή». Έτσι έγινε και έτσι θα τη θυμόμαστε για πάντα. Η διαδρομή της είναι μία διαρκής απόδειξη της δύναμης της θέλησης, αλλά και των δυνατοτήτων των Ελληνίδων και των Ελλήνων. Γιατί η Αρβελέρ δεν υπήρξε μόνο μία διάσημη ιστορικός. Ήταν και η φωτισμένη ερευνήτρια που ένωσε τους κύκλους της πορείας του Έθνους μας από τα ρωμαϊκά χρόνια έως τις μέρες μας. Αναδεικνύοντας το Βυζάντιο ως γέφυρα προς την ελληνική και ευρωπαϊκή ταυτότητα. Πάντα, επίσης, την ενδιέφεραν τα κοινά, διατυπώνοντας με γενναιότητα τις τολμηρές και αιχμηρές απόψεις της. «Η λέξη “συνάνθρωπος” είναι ελληνική και αμετάφραστη» τη θυμάμαι να επιμένει, θέλοντας να τονίσει τη σημασία της δημόσιας δράσης. Γι’ αυτό, άλλωστε, και μέχρι τέλους έμεινε αφοσιωμένη στα εθνικά δίκαια και ειδικά στο αίτημα της επιστροφής των γλυπτών του Παρθενώνα.
Τώρα, η φωτεινή αυτή προσωπικότητα περνά στην Ιστορία που τόσο πολύ μελέτησε και λάτρεψε επί δεκαετίες. Μας αφήνει, ωστόσο, πανάκριβη κληρονομιά, το έργο και τις σκέψεις της. Και δίπλα τους, την ανάμνηση της ευγενικής φυσιογνωμίας της να μας συμβουλεύει με τα αποστάγματα της δικής της ζωής: «Να μην μπερδεύετε τη γνώση με τη γνώμη. Η γνώμη αλλάζει, ενώ η γνώση εμπλουτίζεται»
Τα πιο ειλικρινή μου συλλυπητήρια στην οικογένειά της».

Ν. Ανδρουλάκης: Η Ελλάδα υποκλίνεται στην Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης, αναφέρει στη συλλυπητήρια δήλωσή του: «Η Ελλάδα αποχαιρετά με σεβασμό και υποκλίνεται στην Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια σπουδαία προσωπικότητα που έτυχε διεθνούς αναγνώρισης και διέγραψε μια κορυφαία ακαδημαϊκή διαδρομή. Οι μελέτες της για το Βυζάντιο καθώς και η βαθιά πίστη της ότι η ιστορία είναι εργαλείο αυτογνωσίας και η γλώσσα φορέας μνήμης θα αποτελούν διαχρονικούς φάρους».

ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ: «Μια πρωτοπόρος που υπερασπίστηκε τη σημασία της ιστορικής γνώσης»

Ο ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία εκφράζει τη θλίψη του για την απώλεια της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, μιας σημαντικής προσωπικότητας της ιστορικής έρευνας και της πανεπιστημιακής ζωής με διεθνές κύρος. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε πρωτοπόρος βυζαντινολόγος και η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην ιστορία της Σορβόννης. Με το έργο και τη δημόσια παρουσία της υπερασπίστηκε τη σημασία της ιστορικής γνώσης, της παιδείας και της ευρωπαϊκής προοπτικής της χώρας. Στην οικογένεια, τους οικείους, τους συνεργάτες και τους μαθητές της εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια.