Αφιερωμένη στην επέτειο των 100 ετών από τη Μικρασιατική Καταστροφή ήταν η ημερίδα που διοργάνωσε η Μητρόπολη Πρέβεζας την Κυριακή 18 Σεπτεμβρίου στον αύλειο χώρο του Ι.Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Την εξαιρετική εκδήλωση παρακολούθησαν ο Μητροπολίτης Πρέβεζας Χρυσόστομος, ο Δήμαρχος Πρέβεζας Ν. Γεωργάκος, Αντιδήμαρχοι, Δημοτικοί Σύμβουλοι, Εκπρόσωποι Συλλόγων, Φορέων και αρκετοί συμπολίτες.

«Από τη Μικρασιατική Εκστρατεία στην Καταστροφή: Αναστοχασμοί 100 χρόνια μετά» ήταν το θέμα για το οποίο μίλησε ο Σπύρος Πλουμίδης, Αν. Καθηγητής Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ο κ. Πλουμίδης τόνισε μεταξύ άλλων πως μετά από 100 χρόνια, χρειάζεται αναστοχασμός και προβληματισμός. Σε αποτίμηση των γεγονότων από ανθρώπους της εποχής εκείνης (στρατιωτικούς, ιστορικούς), το 1922 χαρακτηρίζεται ως μια τρομερή καταστροφή και το τέρμα μιας εκστρατείας που είχε ξεκινήσει η Ελλάδα. Ο ομιλητής αναφέρθηκε σε δημοσιεύματα του Τύπου, αναφορές Ιστορικών και πολιτικών παραγόντων της Ελλάδας και του Εξωτερικού στα συγκεκριμένα γεγονότα και την αποτίμηση που προκύπτει από αυτές τις αναφορές.

Ο κ. Πλουμίδης επισήμανε τους λόγους και τις παρανοήσεις για την Εκστρατεία στη Μ. Ασία σημειώνοντας μεταξύ άλλων «Γιατί πήγε ο Ελληνικός Στρατός στη Σμύρνη; Από τη μεγαλομανία ενός ανθρώπου; Του Ελευθερίου Βενιζέλου; Επειδή θέλαμε η Ελλάδα να γίνει μεγάλη και ισχυρή; Επειδή την έσπρωξαν εκεί οι ξένοι;». Όπως είπε ο ομιλητής, ο λόγος ήταν άλλος. Το Μικρασιατικό ζήτημα ξεκινάει το 1914 εν καιρώ ειρήνης. Παρ’ ότι ήταν σε ισχύ η Συνθήκη Ειρήνης των Αθηνών από τον Νοέμβριο του 1913, την άνοιξη του 1914 η Νεοτουρκική Κυβέρνηση που είχε καταλάβει την εξουσία πραξικοπηματικά, εξαπολύει έναν πρωτόγνωρο και πρωτοφανή διωγμό εναντίον των Ελλήνων Ορθοδόξων και γενικότερα όλων των Χριστιανών που κατοικούσαν στα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας και στη Θράκη. Ο Θρακικός και Μικρασιατικός Ελληνισμός απειλούνταν με αφανισμό ήδη από το 1914. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο και ο Πατριάρχης μας, ο Γερμανός ο Πέμπτος, υπεύθυνος για το ποίμνιό του διαμαρτυρήθηκε εντόνως μέσω του έντυπου οργάνου του Οικουμενικού Θρόνου και με υπομνήματα διαμαρτυρίας προς τις μεγάλες δυνάμεις. Ακολούθησαν έντονα διαβήματα από την Ελλάδα, την Αγγλία κ.ά. Μέσα στο καλοκαίρι, στις 2 Ιουλίου του 1914, ο κάτοχος του Οικουμενικού Θρόνου με νέο υπόμνημά του στις μεγάλες δυνάμεις τόνισε ότι οι Κυβερνώντες στην Τουρκία βρίσκονται καθοδόν να εφαρμόσουν σχέδιο πλήρους εξόντωσης των Ελλήνων. Ένα σχέδιο που ενέχει μεγάλους κινδύνους και για τις άλλες εθνότητες αυτής της Χώρας, όπως οι Αρμένιοι. Δεν ήταν λοιπόν μια παραξενιά του Βενιζέλου η απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη, τόνισε μεταξύ άλλων στην ομιλία του ο κ. Πλουμίδης.

Ο Νικόλαος Αναστασόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων μίλησε για την περίοδο μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, την άφιξη των προσφύγων και τη δίκη των Εξ.

Ο ομιλητής, τόνισε πως η Μικρασιατική Καταστροφή ήταν μια πολεμική ήττα και η οριστική παύση ύπαρξης της Μεγάλης Ιδέας. Οι επιπτώσεις της Μικρασιατικής Καταστροφής υπήρξαν μεγάλες. Η συγκεκριμένη καταστροφή επηρέασε την ζωή της Ελλάδας για πολλές δεκαετίες. Στη συνείδηση του Ελληνικού λαού η Μικρασιατική Καταστροφή ταυτίστηκε με την προσφυγιά. Αυτή άλλωστε ήταν η κυριότερη συνέπεια της ήττας. Από το 1913 έως το 1918 ο συνολικός αριθμός των εκτοπισθέντων από τη Μ. Ασία πλησίαζε τις 800.000, πριν το 1922. Οι επίσημες στατιστικές μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, τους υπολογίζουν σε 1.5 εκ. ανθρώπους, το ¼ του ελληνικού κράτους.

Ο βασικός όγκος των προσφύγων είχε φτάσει στην Ελλάδα σε άθλια κατάσταση. Ανάμεσά τους βρίσκονταν χιλιάδες χήρες και ορφανά. Οι περισσότεροι είχαν εγκαταλείψει βιαστικά τα σπίτια τους, τόνισε ο κ. Αναστασόπουλος ο οποίος αναφέρθηκε σε μαρτυρίες των προσφύγων που δείχνουν την αγωνία της επιβίωσης. Μίλησε για τα σημαντικά δάνεια που εξασφάλισε το Ελληνικό Κράτος και τους Φορείς που βοήθησαν για την αποκατάσταση των προσφύγων μέχρι το 1930.

Αναφερόμενος στις δίκη των εξ, ο κ. Αναστασόπουλος περιέγραψε τη δίκη και τον τρόπο που διεξήχθη, την θανατική καταδίκη των κατηγορουμένων και το φανατισμένο πολιτικά κλίμα που επικρατούσε στη δίκη-στρατοδικείο. Όπως υπογράμμισε ο κ. Αναστασόπουλος «Η θανατική καταδίκη των έξι, δημιούργησε στο εσωτερικό της χώρας ένα κλίμα αντιθέσεων. Είναι χαρακτηριστική η φράση ‘Επρόκειτο για μια δίκη για το έγκλημα ή ήταν μια δίκη έγκλημα;’. Η θανατική καταδίκη των εξ δημιούργησε πολιτικό φανατισμό. Βέβαια δεν υπήρξαν εκδηλώσεις αντίδρασης. Πάντως ασκήθηκαν έντονες πιέσεις από το εξωτερικό για την ακύρωση της εκτέλεσης των εξ. Η δίκη των έξι ήταν μια πράξη κάθαρσης για τα δεδομένα της εποχής, για την εθνική καταστροφή στη Μ. Ασία και εκτόνωσης για την κοινή γνώμη μετά την ήττα» τόνισε μεταξύ άλλων ο κ. Αναστασόπουλος θυμίζοντας το 2010 την αναψηλάφηση της δίκης στον Άρειο Πάγο και την οριστική απόφαση αθώωσης των κατηγορούμενων. Ο εγγονός του Πρωτοπαπαδάκη πραγματοποίησε έφεση στον Άρειο Πάγο κυρίως για την κατηγορία της Εσχάτης Προδοσίας. Ο Άρειος Πάγος αποφάσισε το 2010 και ήρε την κατηγορία της Εσχάτης Προδοσίας από τους έξι εκτελεσθέντες.

Στη συνέχεια ο Σπύρος Σκλαβενίτης, Δρ. Ιστορίας, Προϊστάμενος ΓΑΚ Πρέβεζας μίλησε για την Πρέβεζα και τους Πρόσφυγες. Όπως είπε, οι βιβλιογραφικές πηγές είναι ελάχιστες. Η Πρέβεζα ως λιμάνι υποδέχθηκε μεγάλους αριθμούς προσφύγων, ωστόσο για τους περισσότερους ήταν ένας ενδιάμεσος σταθμός. Ο κ. Σκλαβενίτης τόνισε ότι οι πρόσφυγες στεγάστηκαν και εδώ σε Ναούς, ελαιοτριβεία, αποθήκες, Σχολεία, Τζαμιά, συναγωγές και ιδιωτικές κατοικίες. Στα τέλη Δεκεμβρίου, οι πρόσφυγες που βρίσκονταν στην πόλη της Πρέβεζας έφταναν τους 5000, ενώ αρκετοί έχασαν τη ζωή τους λόγω της ευλογιάς. Αντίστοιχοι αριθμοί βρίσκονταν και στην Πάργα.

Ο κ. Σκλαβενίτης αναφέρθηκε στις καταγραφές που υπάρχουν για τις ενέργειες των Φορέων της Πρέβεζας (όπως έρανοι κ.ά.) για την φροντίδα των προσφύγων, όπως στέγαση και σίτιση, φάρμακα, επιδόματα κ.α.

Στο τέλος της εκδήλωσης ο Μητροπολίτης Πρέβεζας Χρυσόστομος, ανέγνωσε τη συγκλονιστική μαρτυρία Μικρασιάτισας μάνας, που περιγράφει την καταστροφή που βίωσε, τις σφαγές και τους διωγμούς. «Η καταστροφή του ‘22 και η  συνεπακόλουθη εισροή προσφύγων στην ελληνική επικράτεια επέφερε βαθιές τομές στην ελληνική κοινωνία σε όλα τα επίπεδα. Οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό. Οι Μικρασιάτες έφεραν μαζί τις εμπειρίες τους, τις γνώσεις τους, τον πολιτισμό τους, τα θρησκευτικά σύμβολα. Έφεραν την ψυχή τους. Με μόχθο και μεράκι δουλεύοντας μέρα νύχτα, στήνουν μαγαζιά, βιοτεχνίες, εργοτάξια. Έχοντας μακραίωνη πολιτισμική παράδοση, συνδιαμόρφωσαν την σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Χρέος μας να διδαχτούμε από τα τραγικά γεγονότα εκείνων των πικρών ημερών. Να αξιοποιήσουμε την πνευματική αυτή παρακαταθήκη και ιστορική εμπειρία. Να κτίσουμε ισχυρά αναχώματα απέναντι σε κάθε προσπάθεια απομείωσης της εθνικής μας ιστορίας. Και να καλλιεργήσουμε με σύνεση και ομοψυχία τις εθνικές μας αρετές» ανέφερε μεταξύ άλλων ο Μητροπολίτης.